Jeśli oko ustawia się skośnie, dziecko przekrzywia głowę albo dorosły zaczyna widzieć podwójnie podczas patrzenia w bok lub do góry, taki stan może wymagać diagnostyki. Takie objawy mogą oznaczać zez skośny, czyli zaburzenie współpracy mięśni i nerwów odpowiedzialnych za ustawienie oczu. W naszej placówce rozpoznajemy typ odchylenia, oceniamy widzenie obuoczne, czyli zdolność łączenia obrazów z obu oczu, i dobieramy leczenie zachowawcze albo zabiegowe.
Czym jest zez skośny i czym różni się od zeza zbieżnego lub rozbieżnego?
Zez skośny oznacza nieprawidłowe ustawienie gałki ocznej po skosie, a nie wyłącznie do nosa lub na zewnątrz. Różni się od zeza zbieżnego i rozbieżnego kierunkiem odchylenia oraz tym, że może zaburzać także ustawienie pionowe. W praktyce mózg otrzymuje dwa różne obrazy i ma trudność z połączeniem ich w jeden. To zaburzenie dotyczy nie tylko wyglądu oka, ale też jakości widzenia.
Podział zeza skośnego u dzieci i dorosłych
W okulistyce oceniamy nie tylko kierunek odchylenia, ale też charakter zezowania. Zez skośny jednostronny stale dotyczy jednego oka i u dzieci może prowadzić do tłumienia obrazu oraz niedowidzenia. W takiej postaci sprawdzamy fiksację centralną i pozacentralną, czyli to, czy obraz utrwala się w centrum siatkówki, czy poza nim. Zez skośny naprzemienny obejmuje raz jedno, raz drugie oko, dlatego rzadziej powoduje niedowidzenie. Rozróżniamy także postać jawną, ukrytą i porażenną. U dzieci zmiany potrafią narastać w ciągu kilku-kilkunastu tygodni.
Jak rozpoznać zez skośny?
Zez skośny rozpoznajemy po ustawieniu oka po skosie, przekrzywianiu głowy, mrużeniu i problemach z oceną odległości. U dzieci objawy bywają subtelne, bo mózg potrafi tłumić obraz z jednego oka. U dorosłych często występuje pionowe lub skośne dwojenie obrazu, a także szybkie męczenie oczu, nieostre widzenie i gorsza koncentracja. Może pojawić się również brak widzenia przestrzennego i słabsza koordynacja ruchowa.
Skąd bierze się zez skośny i kiedy potrzebna jest szersza diagnostyka?
Zez skośny może wynikać z wady refrakcji, chorób gałki ocznej lub oczodołu, zaburzeń mięśni gałkoruchowych, uszkodzeń nerwów oraz chorób ośrodkowego lub obwodowego układu nerwowego. U dzieci znaczenie mają też predyspozycje genetyczne i problemy okołoporodowe, a u dorosłych część przypadków wiąże się z chorobami autoimmunologicznymi. Badanie okulistyczne ma na celu ustalenie przyczyny, bo od niej zależy leczenie zeza skośnego.
W diagnostyce sprawdzamy:
- ostrość wzroku i wadę refrakcji,
- ustawienie oraz ruchomość gałek ocznych,
- widzenie obuoczne i obecność niedowidzenia,
- objawy sugerujące postać porażenną lub neurologiczną.
Jeśli pojawia się nagłe dwojenie, ograniczenie ruchu oka albo wyraźne odchylenie oka u starszego dziecka lub dorosłego, wymaga to konsultacji okulistycznej.
Na czym polega leczenie zeza skośnego?
Leczenie zeza skośnego dobieramy do wieku pacjenta, rodzaju odchylenia i jakości widzenia obuocznego. U dzieci najważniejsze jest szybkie zahamowanie niedowidzenia, a u dorosłych redukcja dwojenia i przywrócenie możliwie równoległego ustawienia oczu. W leczeniu uwzględniamy korekcję okularową, pryzmaty oraz rehabilitację wzrokową, czyli ćwiczenia poprawiające współpracę oczu. Postępowanie często łączy kilka metod i wymaga konsekwentnego stosowania zaleceń.
| Metoda | Cel postępowania |
|---|---|
| Stała korekcja okularowa lub soczewki | stabilniejszy obraz i mniejsze przeciążenie układu wzrokowego |
| Pryzmaty lub folie pryzmatyczne | ograniczenie dwojenia i łatwiejsze widzenie obuoczne |
| Rehabilitacja wzrokowa i leczenie niedowidzenia | poprawa ostrości wzroku oraz lepsza współpraca oczu |
| Leczenie zabiegowe | wyrównanie ustawienia oczu, gdy metody zachowawcze nie wystarczają |
Operacja zeza skośnego polega na osłabieniu lub wzmocnieniu wybranych mięśni gałkoruchowych, czasem w jednym, a czasem w obu oczach. Aby ustalić, czy wystarczą korekcja i rehabilitacja wzrokowa, czy konieczne będzie leczenie zabiegowe, potrzebna jest wizyta diagnostyczna w naszej placówce.
Najważniejsze informacje o zezie skośnym
Zez skośny to nieprawidłowe ustawienie oka po skosie, które zaburza widzenie obuoczne i może wywoływać przekrzywianie głowy, mrużenie, podwójne widzenie oraz problemy z oceną odległości. U dzieci grozi niedowidzeniem, a u dorosłych często powoduje dwojenie obrazu, szybkie męczenie oczu i pogorszenie koncentracji. Diagnostyka powinna szybko ustalić przyczynę, bo zez skośny może wynikać z wady refrakcji, zaburzeń mięśni i nerwów lub chorób neurologicznych. Leczenie zeza skośnego łączy korekcję okularową, pryzmaty, rehabilitację wzrokową i w razie potrzeby operację, aby poprawić ustawienie oczu i ograniczyć dwojenie.